Phòng chiếu phim Nếp nhà Hà Nội.

Ở Nghi Tàm, người còn gắn bó nhất với cây, với hoa là gia đình nghệ nhân Nguyễn Ninh, người làng vẫn gọi là Hai Ninh.

Dân cày? Nhưng Dũng không nghĩ thế. Không gian ngày một hẹp hơn. Ông Hùng tâm sự: "Nhà tôi cứ đời trước ra đi, thế hệ sau sẽ tiếp nối trách nhiệm. Con cháu trong nhà đều được giáo dục tinh thần từ nhỏ, nên chi tôi sẽ giao cho hai người cháu là Lê Xuân Điều và Bùi Anh Tuấn, chúng nó sẽ thay tôi chăm sóc đền.

Bà Kiệu. CHÍ DŨNG. Ở đây, ta có thời cơ khám phá nhiều điều thích. Ông "thừa kế" bổn phận "tay hòm, chìa khóa" ngôi đền từ tổ tông, cụ Lê Văn Thực. Cách chơi lan truyền thống trọng hương hơn sắc, như con người trọng cốt cách hơn vẻ ngoài mặt. Nghề làm hoa, cây cảnh có cái hay như vậy. Một phần khu vườn của nghệ nhân Hai Ninh giờ đã là căn vi la cho thuê.

Đền Bà Kiệu góp phần tạo nên nét duyên của hồ Hoàn Kiếm. Với gia đình tôi, còn là giá trị dòng tộc. Nhưng như nhà nghiên cứu Giang Quân vẫn nói, rồi cái đẹp sẽ chiến thắng. Con trai tôi là nhà khoa học, công tác bên Viện dược chất, không có điều kiện để làm công việc đòi hỏi sự tận tường này. Diện tích đất hẹp, chỉ có thể trồng những loại cây cao cấp, hoa, cây cảnh của gia đình ông Hai Ninh kén khách.

Con cháu họ Lê sống cạnh đền nay đã phát triển đến hơn 30 nhân khẩu. Giờ, cả ông lẫn cháu vẫn chưa thôi khuây khoả tiếc nhớ. Sau này, bà Lê Thị Kiệu đã đứng đầu việc mở rộng, xây dựng đền và dân gian đã lấy tên bà đặt cho tên đền. Thời cuộc có những biến thiên, nhưng ái tình ấy vẫn được bảo lưu theo cách này, cách khác. Giờ làm kỹ sư tại Công ty Công viên Cây xanh Hà Nội". Bao năm khó nhọc, khổ sở cũng chỉ vì nghĩa vụ với dòng họ và cao hơn nữa là giá trị văn hóa của cả cộng đồng.

Người ta không thể nào vô tâm khi dành cả năm săn sóc những cây có thế "mẫu tử", thế "bạt phong hồi đầu" (nhấc con người luôn phải nhớ gốc gác). Mùa nước cạn, ông và các con "vật" bùn Hồ Tây lên phơi khô, đập vỡ ra thành các viên đất, để một năm mới dùng. Những tưởng cây hoa Nghi Tàm chỉ còn là quá cố thì mầu xanh vẫn dẻo dai vươn lên.

Hồi Dũng thi Đại học Nông nghiệp, rất nhiều bạn bè thấy. ". Sống ngay cạnh nơi thờ phụng, tôi cũng như bất kỳ ai làm dâu, rể của nhà này đều phải học cách ăn, cách nói, cách ở sao cho ăn nhập chốn uy nghiêm". Nhưng không. Những thế cây luôn được gửi gắm trong đó đạo nghĩa, tình người. Không gian yên ấm, khôn thiêng như hàng trăm năm nay vẫn thế. Nghệ nhân Hai Ninh bảo: "Trong các cháu có cháu Dũng kế nghiệp tôi.

Điều xấu, điều tốt đan xen. Ông bà Hai Ninh đều là người Nghi Tàm. Ông Hai Ninh bảo: "Giờ đất ít, không trồng các loại cây đại trà như trước được. Xúc tiếp với gia đình ông Hai Ninh, tôi chợt nhận ra, nếp nhà của người Hà Nội không bó gọn trong những lời ăn, tiếng nói, nếp ứng xử, mà còn là tình yêu mãnh liệt đối với truyền thống gia đình.

Chỉ riêng trên tầng ba của căn nhà, đã có đến năm bảy chục chậu địa lan. Giờ, người trực tiếp săn sóc đền là ông Lê Mạnh Hùng. Trai Hà Nội, gia đình khá giả, ai lại đi làm. Một trong số ấy là đền Bà Kiệu. Hay có, mà dở cũng không thiếu. Buồn cười. 000 củ". Ngoài giờ làm vườn ở công ty, anh còn tự lập một phòng thể nghiệm riêng trên gác hai.

Căn nhà ông Hùng như chiếc bao diêm, rộng chừng 6 m2. Mười bốn tuổi, bà Hai Ninh đã gánh hoa đi bán ở chợ Đồng Xuân. Đâu đâu cũng là những tòa nhà lộng lẫy. Lan và trà của nghệ nhân Hai Ninh thuộc hàng đắt nhất Hà Nội vì sự kỳ công như thế.

Khi về làm dâu nhà họ Lê tôi mới hiểu thêm, đấy chính là những giá trị tâm linh. Vào hậu cung của ngôi đền, chỉ cách đường một quãng ngắn, ngắn lắm, mà ta đã thấy như ở một cõi khác.

Dẫu rất chật chội, nhưng các hộ gia đình vẫn giữ một khoảng sân để làm lối ra vào hậu cung.

Riêng tháng Chạp, con cháu tụ hợp lại gọt thủy tiên. Cơ nghiệp gây dựng cũng từ những bông hoa. Chẳng còn dấu tích nào của một làng hoa ngàn tuổi. Trong một lần như thế, tôi không khỏi kinh ngạc khi biết ngôi đền vẫn được coi ngó bởi con cháu. Ngày nghỉ, anh cứ một mình làm thí nghiệm với các loại hạt giống, cây giống.

Vừa cho đỡ nhớ, vừa để bán. Khi thành thị mở đường dạo ven Hồ Tây, vườn cây và cả ngôi nhà có phòng thể nghiệm của gia đình Dũng được ông bà cho cũng bị thu hồi để lấy đất mở đường. Hiện, ngành văn hóa sử dụng phần ngoài phục vụ khách tham quan, phía hậu cung gia đình ông Hùng quản lý. Cây hoa gắn bó với ông bà suốt cả đời người. Vẻ đẹp ấy khiến Nghi Tàm trở nên "làng biệt thự" hấp dẫn nhất Hà Nội, nơi nhiều người nước ngoài đến thuê nhà.

Bà Hùng về làm dâu họ Lê nay đã nửa thế kỷ tâm can: "Trước đây cứ nói đến phụng dưỡng là mọi người quan niệm mê tín nặng nề. Có người nghĩ gia đình ông Hùng "giữ" đền để tư lợi. Bởi Hà Nội vẫn có những con người bền bỉ gìn giữ nếp nhà, trong cái riêng của gia đình lại có cái chung của cộng đồng như thế. Điều khiến người ta bất ngờ khi gặp nghệ nhân Hai Ninh là ông kiêu hãnh truyền thống trồng hoa cây cảnh của gia đình vẫn được giữ vững, ngay cả khi Nghi Tàm không còn đất trồng hoa.

Đổi thay của Nghi Tàm có thể coi là hình ảnh đại diện cho một Hà Nội đang biến đổi. Nhưng ngay bên hồ, vẫn có chốn bình yên. Bao lăm kinh nghiệm trồng cây của gia đình được kỹ sư trẻ Nguyễn Tiến Dũng dồn cả vào để ươm những mầm xanh, những giống hoa làm đẹp cho đô thị. Hậu cung của ngôi đền vẫn còn lưu giữ được nhiều cổ vật quý. Năm 2005, ông mới dằn lòng xây nhà cho thuê. Năm nào cũng gọt từ 700 đến 1.

Cuộc sống vẫn đang có nhiều biến động. Nhưng không gian vẫn phủ kín mầu xanh của cây và hoa. Nhìn trên bản đồ, bán đảo Nghi Tàm như một cánh hoa bập bềnh trên sóng nước Hồ Tây.

Chỉ rằm, mồng một hoặc những ngày lễ gia đình mới mở cửa, vì khách vào tự do khó cầu mong được. Cặp vợ chồng già bao năm day trở trong cái "bao diêm" ấy, và cả mấy gia đình khác trong họ cũng thế, không tơ hào một mét vuông không gian thờ phụng của ngôi đền. Đền vốn có tên là Thiên Tiên điện, thờ Mẫu Liễu Hạnh. Đã bao năm trôi qua mà con cháu họ Lê vẫn đấu làm nhiệm vụ từng được khắc trên bia đá.

Điều đó góp phần tạo nên một đại gia đình nề nếp, trên kính dưới nhường giữa thời buổi nhiều biến động. Mấy hộ gia đình sống cạnh đền, chỗ góc đường Đinh Tiên Hoàng - Hàng Dầu chính là con cháu họ Lê, là hậu duệ của bà Lê Thị Kiệu. Nhưng ông bà vẫn dành một diện tích đáng kể để trồng hoa.

Mỗi dịp làm cây là một dịp nghệ nhân Hai Ninh lại răn dạy con cháu. Diện tích đất không còn nhiều, vì thế những chậu lan còn "leo" lên cả tầng thượng. Làm hoa vất vả mà vui, vì làm đẹp cho đời", nghệ nhân Hai Ninh tâm sự. Nguyễn Tiến Dũng, cháu nội nghệ nhân Hai Ninh có nước da đen cháy, trông giống một nông dân hơn là một chàng trai Hà thành.

Ở giữa trọng điểm tỉnh thành, những tuyến phố chung quanh hồ Hoàn Kiếm rộn rịch xe cộ từ sáng đến tối. Trong khi đó, nhiều địa phương phát triển nghề hoa, người mua thường chọn những loại hoa, cây bình dân hơn. Tôi đã gần 80 tuổi, cũng bắt đầu nghĩ đến bàn giao cho con cháu.

Lan và trà ưa ẩm, nhưng rễ phải thoáng, chỉ có loại đất ấy mới đáp ứng được. Phần đất của gia đình không thỏa ước mơ chăm hoa, nên anh chàng thi Đại học Nông nghiệp Hà Nội. "Những năm 80, người ta đến nhà tôi mua hoa tấp nập, nhất là dịp Tết, vợ chồng con cái quần quật ngoài vườn từ sớm đến hai giờ chiều mới được ăn sáng.

Ông tỉ mỉ trồng lan, trà theo nếp cũ. Gần 80 tuổi, cũng là ngót tám thập kỷ ông gắn bó với ngôi đền. Khi "cơn lốc" bê-tông kéo đến Nghi Tàm, ông bà Hai Ninh vẫn bền chí nghề cũ. Đó là kết quả của những ngày lăn lộn ngoài vườn chăm hoa, chăm cây. Từ đó, con cháu họ Lê cáng đáng chăm chút đền (bài ký trùng tu đền năm 1886 do Nguyễn Huy Kỷ soạn nói rõ điều này). Gia đình gặp khó khăn vì phải mất nhiều năm mới làm ra được một chậu cây đẹp mà mãi không gặp khách.

Gia đình tôi cốt yếu trồng lan và trà. Hai người nên vợ, nên chồng từ bàn tay trắng, phải đi ở nhờ, thuê đất làm hoa. Đôi khi vẻ ngoài mặt đại kia làm ta mất đi thời cơ khám phá những nét đẹp ẩn giấu bên trong.